Przejdź do treści
Sambo

Spadek po partnerze, gdy nie macie ślubu

Wiele par myśli, że po latach wspólnego życia prawo samo zadba o partnera. Przy spadku tak nie jest. Dobrze wiedzieć, co przechodzi samo, a co trzeba zapisać.

Opublikowano · 6 min czytania · Źródła: 3

Spis treści

To ogólna informacja, a nie porada prawna. Przepisy się zmieniają, a każda sytuacja jest inna. W sprawie Waszej sytuacji zapytajcie notariusza lub prawnika.

Czy konkubent dziedziczy po partnerze?

Nie z ustawy. Spadkobiercami ustawowymi są najpierw dzieci i małżonek, potem rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni, a na końcu gmina (Kodeks cywilny, art. 931–935). Partnera bez ślubu nie ma na tej liście, nawet po wielu latach i ze wspólnymi dziećmi. Może dostać coś tylko z testamentu, w tym przez zapis.

Ustawa o statusie osoby najbliższej, która pozwalałaby zawrzeć u notariusza umowę o wspólnym pożyciu, została zawetowana 17 lipca 2026 r., a weto nie zostało odrzucone. Zasady dziedziczenia się więc nie zmieniły. Jak napisać ważny testament, opisujemy w artykule Testament w związku nieformalnym.

Co dostaje partner bez ślubu
Twój udział we wspólnym mieszkaniu
Bez testamentu: Zostaje Twój
Z testamentem: Zostaje Twój
Udział partnera we wspólnym mieszkaniu
Bez testamentu: Dziedziczą jego krewni
Z testamentem: Może przejść na Ciebie
Mieszkanie wynajmowane przez partnera
Bez testamentu: Wstępujesz w najem, jeśli żyliście i mieszkaliście razem (art. 691)
Z testamentem: Tak samo
Oszczędności i rzeczy partnera
Bez testamentu: Dziedziczą jego krewni
Z testamentem: Mogą przejść na Ciebie – z zastrzeżeniem zachowku

Co dzieje się ze wspólnym mieszkaniem?

Jeśli jesteście współwłaścicielami, Twój udział zostaje Twój, a do spadku wchodzi tylko udział partnera. Gdy nic innego nie ustalono, domniemywa się, że udziały są równe (art. 197). Bez testamentu udział partnera dziedziczą jego krewni, a Ty stajesz się ich współwłaścicielem. Każdy współwłaściciel może żądać zniesienia współwłasności (art. 210).

Przy mieszkaniu wynajmowanym jest prościej: osoba, która faktycznie pozostawała z najemcą we wspólnym pożyciu i stale z nim mieszkała do jego śmierci, wstępuje w najem (art. 691). Więcej w artykułach Gdy umiera partner, a nie macie ślubu i Wspólny zakup mieszkania bez ślubu.

Czym jest zapis windykacyjny?

To rozrządzenie w testamencie sporządzonym u notariusza, dzięki któremu wskazana osoba nabywa konkretną rzecz albo prawo z chwilą otwarcia spadku (art. 981¹). Przedmiotem może być rzecz oznaczona co do tożsamości, na przykład samochód, zbywalne prawo majątkowe albo przedsiębiorstwo. Zapis jest bezskuteczny, jeśli w chwili śmierci rzecz nie należy już do spadkodawcy (art. 981²).

Zapis nie znosi prawa dzieci, małżonka ani rodziców do zachowku (art. 991). Dlatego w rodzinie z dziećmi z poprzedniego związku warto porozmawiać o tym spokojnie i zawczasu, najlepiej z notariuszem.

Ile podatku płaci partner od spadku?

Partner należy do III grupy podatkowej, czyli innych nabywców (ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 14). Kwota wolna wynosi 5 733 zł od jednej osoby (art. 9). Od nadwyżki podatek wynosi 12 % do 10 278 zł, potem 1 233,40 zł plus 16 %, a ponad 20 556 zł – 2 877,90 zł plus 20 % (art. 15).

5 733 zł

kwota wolna od podatku od spadków i darowizn dla partnera w III grupie podatkowej (art. 9 ust. 1 pkt 3)

Zwolnienie dla najbliższej rodziny obejmuje m.in. małżonka, dzieci, rodziców i rodzeństwo, ale nie partnera (art. 4a). Zeznanie podatkowe (SD-3) składa się w urzędzie skarbowym w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego (art. 17a). Przy dziedziczeniu to dzień uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 6).

Czy darowizna za życia to dobre rozwiązanie?

Może być, ale podatek jest taki sam. Darowizna od partnera też jest opodatkowana w III grupie, a do jej wartości dolicza się to, co dostaliście od tej samej osoby w tym samym roku i w pięciu latach wcześniej (art. 9 ust. 2). Oświadczenie darczyńcy powinno mieć formę aktu notarialnego, chyba że darowizna została już wykonana (Kodeks cywilny, art. 890).

Przy darowiźnie w formie aktu notarialnego podatek pobiera notariusz (ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 18). Większą darowiznę warto też zapisać w umowie między partnerami, żeby było jasne, co do kogo należy.

Jak przebiega sprawa spadkowa?

Spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o testamencie, na przyjęcie albo odrzucenie spadku. Brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z odpowiedzialnością za długi tylko do wartości spadku (art. 1015 i 1031). Potem sąd stwierdza nabycie spadku albo notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia (art. 1025).

Stwierdzenie nabycia spadku i poświadczenie dziedziczenia są możliwe dopiero po sześciu miesiącach od śmierci, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia (art. 1026). Wobec banku czy urzędu partner wykazuje swoje prawa właśnie tym postanowieniem albo zarejestrowanym aktem (art. 1027).

Co możecie przygotować razem?

Najwięcej zmienia testament każdego z Was, sprawdzone udziały w mieszkaniu i wskazanie siebie nawzajem w polisie oraz PPK. Żaden z tych kroków nie wymaga sądu, a razem decydują o tym, co dostanie partner. Powiedzcie sobie też, gdzie leżą dokumenty, i wracajcie do nich, gdy zmieni się coś ważnego.

  • Napiszcie każde własny testament. Jeden testament może zawierać rozrządzenia tylko jednej osoby (art. 942).
  • Jeśli chcecie zapisać sobie konkretną rzecz, rozważcie testament notarialny z zapisem windykacyjnym.
  • Sprawdźcie w akcie notarialnym, jakie macie udziały w mieszkaniu.
  • Wskażcie się nawzajem jako uposażonych w polisie i PPK – więcej w artykule Renta rodzinna, PPK i polisa, gdy nie macie ślubu.
  • Powiedzcie sobie, gdzie są testament, akt notarialny i polisy. Pojęcia takie jak zachowek czy zapis znajdziecie w słowniczku.

Częste pytania

Czy konkubent dziedziczy bez testamentu?
Nie. Bez testamentu dziedziczą dzieci, małżonek, rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni, a na końcu gmina (Kodeks cywilny, art. 931–935).
Ile podatku od spadku płaci konkubent?
Partner jest w III grupie podatkowej: kwota wolna to 5 733 zł, a od nadwyżki podatek wynosi od 12 % do 20 % (ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 9, 14 i 15).
Czy można zapisać partnerowi mieszkanie?
Tak, w testamencie. W testamencie notarialnym można też ustanowić zapis windykacyjny, dzięki któremu partner nabywa wskazaną rzecz z chwilą otwarcia spadku (art. 981¹). Zachowek dzieci i innych uprawnionych nadal obowiązuje.
Kiedy złożyć zeznanie podatkowe po spadku?
W ciągu miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 6 i 17a).

Źródła

  1. Kodeks cywilny – tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 795) – Kancelaria Sejmu RP, Dziennik Ustaw
  2. Ustawa o podatku od spadków i darowizn – tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 478, art. 6, 9, 14, 15, 17a i 18) – Kancelaria Sejmu RP, Dziennik Ustaw
  3. Prezydent zdecydował ws. ustawy o osobie najbliższej – Polsat News

Czytaj dalej