Związek nieformalny a prawo: co Was chroni?
Na co dzień różnicy nie widać. Widać ją, gdy coś się zmienia – rozstanie, śmierć, dziecko. Wtedy prawo traktuje partnerów bez ślubu prawie jak obcych.
· 4 min czytania
To ogólna informacja, a nie porada prawna. Przepisy się zmieniają, a każda sytuacja jest inna. W sprawie Waszej sytuacji zapytajcie notariusza lub prawnika.
895 tys.
| Małżeństwo | Bez ślubu | |
|---|---|---|
| Dziedziczenie bez testamentu | Tak, z ustawy | Nie |
| Podatek od spadku i darowizny | Grupa zerowa – zwolnienie po zgłoszeniu | III grupa, kwota wolna 5 733 zł |
| Wspólne rozliczenie PIT | Możliwe | Nie |
| Najem po śmierci partnera | Tak | Tak, jeśli mieszkaliście razem (art. 691 KC) |
| Podział majątku po rozstaniu | Wspólność majątkowa | Brak wspólności – każdy zachowuje swoje |
- Dziedziczenie bez testamentu
- Małżeństwo: Tak, z ustawy
- Bez ślubu: Nie
- Podatek od spadku i darowizny
- Małżeństwo: Grupa zerowa – zwolnienie po zgłoszeniu
- Bez ślubu: III grupa, kwota wolna 5 733 zł
- Wspólne rozliczenie PIT
- Małżeństwo: Możliwe
- Bez ślubu: Nie
- Najem po śmierci partnera
- Małżeństwo: Tak
- Bez ślubu: Tak, jeśli mieszkaliście razem (art. 691 KC)
- Podział majątku po rozstaniu
- Małżeństwo: Wspólność majątkowa
- Bez ślubu: Brak wspólności – każdy zachowuje swoje
Czy partnerzy dziedziczą po sobie?
Partner, z którym nie macie ślubu, nie jest spadkobiercą ustawowym. Bez testamentu spadek trafia do rodziny. Nawet z testamentem partner należy do III grupy podatkowej: kwota wolna wynosi 5 733 zł w ciągu pięciu lat, a od nadwyżki płaci się podatek według najwyższych stawek.
Co z mieszkaniem?
Jeśli wynajmujecie, a umowa jest na jedno z Was, Kodeks cywilny chroni drugą osobę po śmierci najemcy: w stosunek najmu wstępuje m.in. osoba, która faktycznie pozostawała z najemcą we wspólnym pożyciu i mieszkała z nim do chwili śmierci. Przy rozstaniu takiej ochrony nie ma – liczy się, kto jest w umowie.
Ustawa o statusie osoby najbliższej
W 2026 roku Sejm i Senat przyjęły ustawę, która pozwalałaby zawrzeć u notariusza umowę o wspólnym pożyciu. Prezydent zawetował ją 17 lipca 2026 r., a Sejm nie odrzucił weta. Na dziś nic się więc nie zmienia.
Co możecie załatwić sami
- Testament – inaczej partner nic nie dziedziczy.
- Pełnomocnictwa, w tym do informacji o stanie zdrowia, żebyście mogli działać za siebie nawzajem.
- Wspólny zakup mieszkania ze wskazaniem udziałów w akcie notarialnym.
- Spis, co kupiliście razem i kto ile zapłacił.
Częste pytania
- Czy partner bez ślubu dziedziczy?
- Bez testamentu nie. Z testamentem tak, ale jako osoba z III grupy podatkowej, z kwotą wolną 5 733 zł.
- Czy możemy rozliczyć PIT wspólnie?
- Nie. Wspólne rozliczenie przysługuje małżonkom.
Źródła
- Rodziny w Polsce w świetle wyników NSP 2021 – Główny Urząd Statystyczny (GUS)
- Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (art. 9 i 14) – Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP), Sejm RP
- Kodeks cywilny (art. 691 – wstąpienie w stosunek najmu; art. 931 – dziedziczenie ustawowe) – Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP), Sejm RP
- Prezydent zdecydował ws. ustawy o osobie najbliższej – Polsat News