Rozstanie, gdy nie macie ślubu

To ogólna informacja, a nie porada prawna. Przepisy się zmieniają, a każda sytuacja jest inna. W sprawie Waszej sytuacji zapytajcie notariusza lub prawnika.

Czy trzeba coś formalnie załatwić?

Związek nieformalny kończy się bez sądu i urzędu. Nie ma rozwodu ani podziału majątku wspólnego, bo nie było wspólności majątkowej. Formalności pojawiają się tam, gdzie coś macie razem: mieszkanie, umowy albo dzieci.

Kto ma co?

Każde z Was zostaje przy tym, co kupiło. Rzeczy kupione wspólnie są Waszą współwłasnością, a udziały domniemywa się jako równe (Kodeks cywilny, art. 197). Każde z Was może żądać zniesienia współwłasności (art. 210): umownie albo przez sąd, który może przyznać rzecz jednemu z Was ze spłatą drugiego albo zarządzić sprzedaż (art. 212). Przy nieruchomości od spłaty ponad wartość udziału płaci się podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2% (ustawa o PCC, art. 7). Zachowajcie paragony, umowy i potwierdzenia przelewów, które pokazują, kto ile zapłacił. Jeśli macie wspólne mieszkanie, przeczytajcie też artykuł Wspólny zakup mieszkania.

Kto zostaje w mieszkaniu?

Jeśli mieszkanie jest wynajmowane, liczy się, kto jest w umowie. Partner, który nie jest najemcą, nie ma własnego prawa do lokalu – ochrona z art. 691 Kodeksu cywilnego dotyczy tylko śmierci najemcy, a nie rozstania. Dopóki stale mieszka w lokalu, odpowiada jednak solidarnie z najemcą za czynsz (art. 688¹). Umowę na czas nieoznaczony z czynszem płatnym co miesiąc wypowiada się najpóźniej na trzy miesiące naprzód, na koniec miesiąca (art. 688). Więcej o czynszu w artykule Podział czynszu.

Jeśli mieszkanie należy do jednego z Was, zostaje przy właścicielu. Jeśli do obojga – jedno odkupuje udział drugiego albo je sprzedajecie.

Czy partnerzy płacą sobie alimenty?

Co do zasady nie. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 128), a partnerzy bez ślubu do nich nie należą. Jeden wyjątek dotyczy ciąży: ojciec niebędący mężem matki ma przyczynić się do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu (art. 141).

A dzieci?

Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, także bez ślubu (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 93). O istotnych sprawach dziecka rozstrzygacie wspólnie, a w braku porozumienia decyduje sąd opiekuńczy (art. 97). Gdy żyjecie osobno, możecie przedstawić sądowi pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem. Bez porozumienia rozstrzyga sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców (art. 107). Niezależnie od tego rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów (art. 113).

Alimenty na dziecko zależą od jego usprawiedliwionych potrzeb oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica (art. 135), a gdy stosunki się zmienią, można żądać zmiany (art. 138). Świadczenie wychowawcze 800+ przysługuje rodzicowi, z którym dziecko mieszka i na którego utrzymaniu pozostaje. Przy opiece naprzemiennej ustalonej przez sąd każde z rodziców dostaje połowę (ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, art. 4 i 5). Więcej o wydatkach na dzieci w artykule Rodzina patchworkowa.

Co załatwić w praktyce?

• Osoba, która się wyprowadza, melduje się pod nowym adresem i przekazuje go bankowi, pracodawcy i ubezpieczycielom.
• Przejrzyjcie umowy: najem, prąd, internet, ubezpieczenie mieszkania i subskrypcje.
• Porozmawiajcie z bankiem o wspólnych kontach, kartach i kredycie.
• Sprawdźcie, kto jest uposażonym w ubezpieczeniach na życie, i zmieńcie testamenty.
• Zróbcie ostatnie wyrównanie wspólnych kosztów i zakupów, żeby nic nie zostało nierozliczone.
• Zachowajcie kopie paragonów, umów i gwarancji, które mogą się przydać obojgu.